پایان نامه بررسی کارایی روش تجزیه و تحلیل عملکرد چشم انداز LFA در مراتع ییلاقی خشک
پایان نامه کارشناسی ارشد
عنوان :
بررسی کارایی روش تجزیه و تحلیل عملکرد چشم انداز (LFA) در مراتع ییلاقی خشک ندوشن
(مطالعه موردی: مرتع مزرعه امین استان یزد)
با فرمت قابل ویرایش word
تعداد صفحات: 95 صفحه
تکه های از متن به عنوان نمونه :
چکیده
یکی از روش های نوین پایش اکوسیستم مرتعی، روش تجزیه و تحلیل عملکرد چشم انداز (LFA) می باشد. هدف از این مطالعه بررسی توانایی این روش در بیان تفاوت های موجود در مناطق مرجع و بحرانی، بررسی صحت شاخص های سطح خاک LFA و نیز ارائه LFA تطبیق داده شده (CLFA) درمراتع ییلاقی خشک مرکزی ایران می باشد. روش LFA با 10 تکرار در مناطق مرجع و بحرانی بکار گرفته شد سپس صحت شاخص های ارائه شده، از طریق میزان تبعیت آنها از اندازه گیری های صحرایی (رابطه رگرسیونی) تعیین گردید. به منظور ارائه CLFA آنالیز حساسیت امتیازات پارامترهای سطح خاک انجام گرفت و در پارامترهای ارزیابی سطح خاک تغییراتی داده شد . سپس صحت شاخص های سطح خاک روش CLFA از طریق اندازه گیری های صحرایی (رابطه رگرسیونی) تعیین گردید. نتایج نشان داد بین شاخص های چرخه عناصر و پایداری سطح خاک در دو منطقه مرجع و بحرانی تفاوت معنی دار وجود دارد (05/0 p>). تفاوت معنی داری بین شاخص های نفوذپذیری در دو منطقه مرجع و بحرانی وجود نداشت (05/0 p>). نتایج بیان نمود صحت شاخص های سطح خاک روش LFA در طبقه صحت متوسط (6/0-4/0R: ) و صحت شاخص های سطح خاک روش CLFA در طبقه صحت کامل(6/0<R) قرار دارند. این نتیجه بیانگر کارایی بیشتر روش CLFA نسبت به روش LFA برای اکوسیستم های مرتعی خشک منطقه ندوشن واقع در مناطق مرکزی ایران می باشد.
کلمات کلیدی: LFA، CLFA، بررسی صحت، منطقه مرجع، منطقه بحرانی.
فصل اول
1-2- معرفی روش تجزیه و تحلیل عملکرد چشم انداز 6
1-2-1- تجزیه و تحلیل عملکرد چشم انداز(LFA) 7
1-2-2- ایجاد و توسعه روش LFA 8
1-2-3-1- محاسبه سازمان یافتگی اکوسیستم 11
1-2-3-3- چهارچوب تفسیری LFA 14
فصل دوم
فصل سوم
3-1- معرفی منطقه مورد مطالعه 23
3-2- مراحل انجام کار و برداشت داده ها 27
3-2-1- کاربرد روش LFA در دو منطقه مرجع و بحرانی 27
3-2-1-1- کاربرد روش LFA در منطقه مرجع 27
3-2-1-2- کاربرد روش LFA در منطقه بحرانی 28
3-2-2- مقایسات بین شاخص های LFA در دو منطقه مرجع و بحرانی 28
3-2-3- بررسی صحت ارزیابی شاخص های سطح خاک 29
3-3-1- بررسی تطابق پارامتر های 11 گانه سطح خاک 35
3-3-2- ارائه پارامتر جدید برای روش LFA 36
3-3-3- ارائه LFA تطبیق داده شده یاCLFA 37
3-3-4- بررسی صحت ارزیابی شاخص های سطح خاک CLFA 37
3-3-5- بررسی مفید بودن تغییرات اعمال شده در LFA تحت عنوان CLFA 38
4-1- کاربرد روش LFA در دو منطقه مرجع و بحرانی 39
4-1-1- کاربرد روش LFA در منطقه مرجع 39
4-1-2- کاربرد روش LFA در منطقه بحرانی 40
4-1-3- مقایسات بین شاخص های LFA در دو منطقه مرجع و بحرانی 41
4-2- بررسی صحت ارزیابی شاخص های سطح خاک 45
4-2-4- بررسی صحت شاخص های سطح خاک 51
4-3-1- بررسی تطابق پارامتر های 11 گانه سطح خاک 57
4-3-2- ارائه پارامتر جدید برای روش LFA 58
4-3-3- ارائه LFA تطبیق داده شذه یاCLFA 59
4-3-3-1- تغییرات در پارامتر های شاخص پایداری LFA و ارائه CLFA 60
4-3-3-2- تغییرات در پارامتر های شاخص نفوذپذیری LFA و ارائه CLFA 60
4-3-4- بررسی مفید بودن تغییرات در روش LFA تحت عنوان CLFA 61
فصل پنجم
منابع
جدول 3-1، طبقات میزان صحت شاخص های LFA 35
جدول 4-1، شاخص های سطح خاک و سازمان یافتی اکوسیستم در منطقه مرجع 40
جدول 4-2، شاخص های سطح خاک و سازمان یافتگی اکوسیتم در منطقه بحرانی 41
جدول 4-3، میانگین حسابی شاخص های سطح خاک و سازمان یافتگی اکوسیستم 41
جدول 4-4، نتیجه آزمون t برای شاخص سازمان یافتگی چشم انداز 42
جدول 4-5، نتیجه آزمون t برای شاخص پایداری خاک 43
جدول 4-6، نتیجه آزمون t برای شاخص چرخه عناصر غذایی خاک 44
جدول 4-7، نتیجه آزمون t برای شاخص چرخه نفوذپذیری خاک 45
جدول 4-8، نفوذپذیری خاک در لکه های حاصلخیز موجود در عرصه و فضای بین لکه ای 46
جدول 4-9، پایداری خاکدانه ها در لکه حاصلخیز بوته 48
جدول 4-10، پایداری خاکدانه ها در لکه حاصلخیز ایریس 48
جدول 4-11، پایداری خاکدانه ها در لکه حاصلخیز علف گندمی 49
جدول 4-12، پایداری خاکدانه ها در فضای بین لکه ای 49
جدول 4-13، نتایج پایداری خاکدانه ها در انواع لکه ها و فضاهای بین لکه ای 50
جدول 4-14، درصد وزنی کربن آلی خاک در انواع لکه ها و فضاهای بین لکه ای 51
جدول 4-15، شاخص نفوذپذیری سطح خاکLFA بر حسب درصد در انواع فضاها 52
جدول 4-16، شاخص پایداری سطح خاک LFA بر حسب درصد در انواع فضاها 54
جدول 4-17، شاخص چرخه عناصر سطح خاک LFA بر حسب درصد در انواع فضاها 56
جدول 4-18، ضریب تغییرات امتیازات داده شده به پارامتر های ارزیابی سطح خاک LFA 58
جدول 4-19، تعیین امتیاز پارامتر سنگریزه موجود در سطح خاک 59
جدول 4-20، پارامترهای موجود در LFA و CLFA در شاخص پایداری 60
جدول 4-21، پارامترهای موجود در LFA و CLFA در شاخص نفوذپذیری 61
جدول 4-22، نتایج تعیین کننده صحت تغییرات در پارامتر های LFA و ارائه CLFA 64
شکل 1-1، چهارچوب مفهومی ارائه شده توسط لودویگ و تونگ وی (1999) 8
شکل 1-2، پراکنش مکانی نقاطی از استرالیا که روش LFA در آنها به کار برده شده است 10
شکل 1-3، نحوه برداشت داده های طول و عرض لکه های حاصلخیز و فضای بین لکه ای 12
شکل 1-4، پارامتر هایی که جهت ارزیابی سطح خاک مورد استفاده قرار می گیرند 13
شکل 5-1، منحنی چهارچوب تفسیری یک اکوسیستم بر اساس شاخص های LFA 15
شکل 3-1، موقعیت جغرافیایی مرتع مزرعه امین در یزد و ایران 24
شکل 3-2، نمایی از پوشش گیاهی منطقه مورد مطالعه 25
شکل 3-3، نمایی از پوشش گیاهی منطقه مورد مطالعه 25
شکل 3-4، تعیین نفوذپذیری لکه ایریس (راست) و لکه حاصلخیز علف گندمی (چپ) 30
شکل 3-5، تعیین نفوذپذیری لکه بوته (راست) و فضای بین لکه ای (چپ) 30
شکل 3-6، نمودار جریانی تعیین طبقه پایداری خاکدانه ها به روش امرسون 32
شکل 3-7، تعیین پایداری خاکدانه های لکه ایریس (راست) و لکه حاصلخیز علف گندمی (چپ) 33
شکل 3-8، تعیین پایداری خاکدانه های لکه بوته (راست) وفضای بین لکه ای (چپ) 33
شکل 4-1، تفاوت شاخص سازمان یافتگی چشم انداز در دو منطقه مرجع و بحرانی 42
شکل 4-2، تفاوت شاخص پایداری خاک در دو منطقه مرجع و بحرانی 43
شکل 4-3، تفاوت شاخص چرخه عناصر در دو منطقه مرجع و بحرانی 44
شکل 4-4، تفاوت شاخص نفوذپذیری در دو منطقه مرجع و بحرانی 45
شکل 4-5، منحنی نفوذپذیری لکه های حاصلخیز و فضاهای بین لکه ای 47
شکل 4-6، رابطه رگرسیونی بین شاخص نفوذپذیری LFA و نفوذپذیری خاک 53
شکل 4-7، رابطه رگرسیونی بین شاخص پایداری LFA و پایداری خاکدانه های خاک 55
شکل 4-8، رابطه رگرسیونی بین شاخص چرخه عناصر LFA و میزان کربن آلی خاک 57
شکل 4-9، رابطه رگرسیونی بین شاخص پایداری CLFA و پایداری خاکدانه های خاک 62
شکل 4-10، رابطه رگرسیونی بین شاخص نفوذپذیری CLFA و نفوذپذیری خاک 63
1-1- مقدمه
بیشترین سطح خشکی های زمین به مراتع اختصاص دارد و این اکوسیستم ها 47 درصد از مساحت خشکیهای زمین را تشکیل می دهند، مساحت مراتع ایران 94 میلیون هکتار می باشد (مقدم، 1386) که این مقدار قسمت اعظم مساحت کشور می باشد و نحوه بهره برداری ، نگهداری و احیای این بخش کاملا ضروری است زیرا در راستای توسعه پایدار[1] کشور بایستی به پتانسیل های موجود در این عرصه توجه کافی به عمل آید. به عبارت دیگر مدیریت اصولی مراتع کشور به لحاظ اینکه قسمت اعظم مساحت کشور را تشکیل می دهند مسالهای کاملا ضروری است. در حدود 90 درصد مراتع ایران در اقالیم خشک و نیمه خشک قرار دارند. بارندگی کم و با نوسانات شدید مشخصه اصلی اکوسیستم های مرتعی موجود در مناطق خشک و نیمه خشک می باشد. از سوی دیگر مدیریت اکوسیستم های مرتعی واقع شده در این مناطق بسیار حساس است، زیرا به علت شرایط اکولوژیکی و اقلیمی، آسیب پذیری این نواحی در مقایسه با اکوسیستم های مرتعی نواحی مرطوب و نیمه مرطوب بسیار زیاد بوده و در صورت تخریب در پی بهره برداری بی رویه و غیر اصولی، احیای آنها نیازمند زمان طولانی و در پاره ای از موارد غیر قابل دسترس است. جهت اعمال مدیریت علمی و صحیح بر اکوسیستم های مرتعی، داشتن اطلاعاتی از اکوسیستم به عنوان شاخص های سلامت[2] و کارکرد اکوسیستم2 مورد نیاز است. روش های مورد استفاده جهت ارزیابی مراتع3 شامل روش های درجه بندی مراتع، روش کلیماکس و روش شش فاکتوری هستند(مقدم، 1386). روش درجه بندی مراتع، روشی کیفی و نظری بوده و مانند روش های کمی نتایج دقیقی بدست نمی دهد. روش کلیماکس یک روش کمی است و بر سایر روش های متداول ارجحیت دارد اما عیب عمده این روش آن است که کاربرد آن مستلزم داشتن اطلاعات دقیق از کلیماکس4 منطقه است و این در حالی است که در بسیاری از مراتع کشور قطعه قرق شده که مبین اطلاعاتی پیرامون کلیماکس عرصه است وجود ندارد (مقدم، 1386). روش شش فاکتوری در بخش امتیاز دهی به ترکیب پوشش گیاهی و تکثیر گیاهان مرتعی نیاز به اطلاعاتی در مورد کلیماکس منطقه دارد که در تمام مناطق وجود ندارد. جهت اطلاع از نحوه عملکرد اکوسیستم مرتعی (گرایش5) از روش های کوادرات ثابت6، ترانسکت ثابت7، و روش امتیاز دادن به خصوصیات مرتع (وزن دهی) استفاده می شود (مقدم، 1386). در روش های کوادرات ثابت و ترانسکت ثابت آماربرداری در یک بازه زمانی از سطح کوادرات یا طول ترانسکت صورت می گیرد. در دو روش اخیر داده های برداشت شده مربوط به شاخص های پوشش گیاهی می باشند که تنها بخشی از اکوسیستم مرتعی (گیاه) مورد ارزیابی قرار می گیرد. در روش وزن دهی به خصوصیات مرتع، برخی ویژگی های خاک آن هم به صورت کیفی امتیاز دهی می شود. به علاوه در این روش تنها می توان جهت گرایش را مشخص کرد بدون اینکه شدت و سرعت آن معلوم شود (مقدم، 1386).
این مسائل در پایش مراتع در سطح جهان به نحوی مشابه وجود داشت. پایش مراتع نوعا توصیفی و محدود به شواهدی بود که از بخش زنده اکوسیستم های مرتعی مبتنی بر نظریه توالی گیاهی بدست می آمد (گلی، 1977)[3]. روش های متداول روش هایی بودند که به میزان گسترده ای وابسته به تنها کاربری فعلی بوده و تولید علوفه مهم ترین رکن خروجی آنها بود (تونگ وی، 2004)[4]. در سطح جهان روش های نوین پایش مرتع بوجود آمده اند که با دیدگاهی اکوسیستمی به پایش مراتع پرداخته و مؤلفه های دیگری علاوه بر پوشش گیاهی را در پایش یک اکوسیستم مرتعی مورد نظر دارند، ولی متاسفانه در کشور ایران هنوز همان روش های قبلی مورد استفاده می باشند و در بخش های اجرایی چون ادارات منابع طبیعی ارزیابی وضعیت اکوسیستم مرتعی معمولا با روش شش فاکتوری و تعیین گرایش آن با روش امتیاز دهی به خصوصیات مرتع صورت می گیرد که همانطور که بیان گردید تنها بخشی از اکوسیستم مرتعی را و آن هم به صورت نیمه کمی پایش می کنند.
عملکرد اکوسیستم های مرتعی خشک و نیمه خشک دنیا به طور گسترده ای تحت تاثیر فرایند های اکولوژیکی و هیدرولوژیکی[5] و پس خورها[6] و عکس العمل های این دو بخش در مقیاس های مختلف می باشد (نوی- میر[7]، 1973 – ویلکوس و همکاران[8]، 2003 – لودویگ و همکاران[9]، 2005). مساله دیگر عدم توجه روش های ارزیابی مرتع موجود در ایران به مسائل هیدرولوژیکی و خاکی اکوسیستم مرتعی است که از مؤلفه های اصلی یک اکوسیستم مرتعی است. رابطه بین فرایند های هیدرولوژیکی و پوشش گیاهی مخصوصا در محیط های با محدودیت آب[10] تنگاتنگ است، خصوصا این که الگو های پوشش گیاهی در این گونه رژیم های رطوبتی ترکیبی از لکه های حاصلخیز[11] با زیست توده زیاد و فضاهای خاک لخت[12] می باشد (ساکو و همکاران[13]، 2006). در فرایند های اصلی یک اکوسیستم در فضای خاک لخت و لکه های حاصلخیز تفاوت بسیار زیادی وجود دارد. به عنوان مثال فرآیند نفوذپذیری دریک اکوسیستم در فضا های مذکور دارای تفاوت قابل توجهی می باشد و این در حالی است که نرخ نفوذپذیری[14] در فرایند هایی چون ایجاد رواناب و تامین رطوبت مورد نیاز گیاهان در مناطق خشک یک عامل اساسی است. میزان آب دریافتی و نفوذ یافته در لکه های حاصلخیز زنده (پوشش گیاهی) می تواند تا 200 درصد میزان بارندگی باشد (والنتین و همکاران[15]، 1999 – دانکرلی[16]، 2002). مکانیسم رواناب نفوذ محرکه ای برای یک پس خور مثبت در اکوسیستم است که همان افزایش رطوبت برای لکه های حاصلخیز گیاهی است و در نهایت سبب تقویت کردن الگوهای پوششی[17] می گردد (پوییگ دفابرگس و همکاران[18]، 1999- والنتین و همکاران، 1999- ویلکوس، 2003- ترنبال و همکاران[19]، 2008).
از سوی دیگر توزیع مجدد آب از فضاهای خاک لخت (ناحیه منبع[20]) در مکان لکه های حاصلخیز پوشش گیاهی (ناحیه جذب[21]) یک فرایند پایه در نواحی خشک است که ممکن است در اثر آشفتگی های وارده به ساختار لکه های حاصلخیز مختل گردد. شایان ذکر است توزیع مجدد آب با توزیع رسوبات و عناصر غذایی توام بوده و نرخ حاصلخیزی منجر به افزایش تولید اولیه[22] اکوسیستم می شود. بر اساس موارد ذکر شده الگوهای پوششی فضای بین لکه ای و لکه های حاصلخیز نقش مهمی را در تعیین میزان رواناب و رسوبات یک اکوسیستم مرتعی علی الخصوص در نواحی خشک و نیمه خشک بازی می کند (کامرات و ایمنسون[23]، 1999- ویلکوس، 2003 – ایمنسون و پرینسون[24]، 2004). ساختار لکه های حاصلخیز و فضاهای بین لکه ای در نواحی خشک و نیمه خشک بر رطوبت خاک اثر دارد و این امر خود تعیین کننده نرخ فرسایش نیز می باشد و کاهش لکه های حاصلخیز پوشش گیاهی منجر به افزایش نرخ رواناب[25] و افزایش فرسایش در باران های شدید شده و منجر به تخریب سرزمین می گردد ( ساکو و همکاران، 2006 – ترنبال و همکاران 2008).
بر اساس مطالب ذکر شده فرآیند های هیدرولوژیکی یک اکوسیستم مرتعی نقش بسزایی در توزیع مجدد منابع و تولید رواناب و نفوذپذیری دارند. همانگونه که ذکر گردید این فرایندها خود متاثر از الگوی مکانی فضاهای لکه های حاصلخیز و فضاهای بین لکه ای می باشند و از سوی دیگر دارای تاثیر مستقیم بر این الگوها می باشند. بدین معنی که تعیین کننده میزان رشد، شادابی، زادآوری، تراکم، تاج پوشش و دیگر مؤلفه های پوشش گیاهی هستند که در علم مرتعداری مورد توجه بوده و اعمال مدیریت صحیح بر آنها از اهداف مرتعداری می باشد. حال آنکه روش های ارزیابی مراتع در ایران به بررسی کمی و دقیق فرایندهای اکوهیدرولوژیکی نپرداخته و عملاً بخشی از اکوسیستم در پایش مراتع مورد ارزیابی قرار نمی گیرد و تاثیر این بخش در حاصلخیزی اولیه یک اکوسیستم کاملا مشهود است. به عنوان مثال کیلر و همکاران[26] (2006) بیان نمودند که الگوهای پوشش گیاهی با توجه به توزیع مجدد عوامل کلیدی غیر زنده چون انرژی، آب و عناصر غذایی در مسیر های مهمی که در ارتباط با پویایی جامعه در بعد مکان و زمان هستند، تعیین می گردند.
در این تحقیق کارایی روش تجزیه و تحلیل چشم انداز (LFA) در یک اکوسیستم مرتعی خشک مورد بررسی قرار گرفت. روش تجزیه و تحلیل چشم انداز بر اساس یک چهارچوب مفهومی پایه ریزی گردیده که مبتنی بر فرایندهایی چون نفوذ، رواناب، توزیع مجدد عناصر غذایی، بذر گیاهی و غیره می باشد. به علت عدم آشنایی، کاربرد چنین روش هایی در کشور معمول نیست. در این تحقیق ضمن معرفی این روش، میزان کارایی آن در یک اکوسیستم مرتعی خشک مناطق مرکزی کشور مورد بررسی قرار گرفته است. بدین ترتیب می توان در ابتدا یک اکوسیستم مرتعی را با جزئیات بیشتری و در بخش های پایه مورد پایش قرار داد. در ادامه صحت اطلاعات کسب شده توسط این روش مورد آزمون قرار گرفت. در مرحله بعدی تحقیق با اعمال تغییراتی متناسب با شرایط اکولوژیکی، خاک و اقلیمی منطقه مورد مطالعه در پارامتر های این روش افزایش صحت اطلاعات بدست آمده مورد بررسی قرار گرفته است.
پایان نامه ارشد کشاورزی - تاثیر محلول پاشی کود اوره و تراکم بوته بر روی رشد و نمو سورگوم علوفه ای
پایان نامه کارشناسی ارشد
رشته کشاورزی(زراعت)
عنوان :
تاثیر محلول پاشی کود اوره و تراکم بوته بر روی رشد و نمو سورگوم علوفه ای در شرایط آب و هوایی شهرستان کوهدشت
با فرمت قابل ویرایش word
تعداد صفحات:120 صفحه
تکه های از متن به عنوان نمونه :
چکیده
با توجه به قرار گرفتن ایران در کمربند مناطق خشک و نیمه خشک جهان لزوم بهره برداری از گیاهان علوفه ای با درجه سازگاری بالا با این اقلیم به همراه عملکرد بالا برای تولید علوفه و حداقل نیاز آبی مانند سورگوم علوفه ی بیش از پیش احساس می شود.بدین منظور آزمایشی درتابستان سال 1389 در شهرستان کوهدشت با استفاده از طرح آماری کرت های خرد شده بر پایه بلوک کامل تصادفی در 3 تکرار انجام شد. هدف این تحقیق بررسی اثرات تراکم کاشت (20000،25000،32000 بوته در هکتار) و محلول پاشی کود اوره (0و100و200و300) کیلو گرم بر هکتار بر رشد و نمو سورگوم علوفه ای در شهرستان کوهدشت بود. کود ازته در چهار سطح 0،100،200،300 کیلو گرم به عنوان کرت اصلی و تراکم در سه سطح (20،25،32هزار بوته در هکتار) به عنوان کرت فرعی لحاظ گردید.اثر این عوامل بر روی صفات فنولو ژیک، صفات مرفولوژیک،اجزاء عملکرد ،شاخص های رشد مورد بررسی قرارگرفت. زمان سبز شدن و سنبله رفتن بر اساس میانگین 5 بوته محاسبه شد.حداکثرمقادیر ارتفاع بوته و وزن ساقه در اوره سطح چهارم و تراکم سوم(N4D3) با مقادیر253 سانتی متر و 900 گرم در بوته به دست آمد.مقادیر حداکثر شاخص برگ و سرعت رشد محصول به ترتیب با6/5و 79 گرم در متر مربع در 1009 درجه روز رشد مشاهده شد در حالی که مقادیر زیاد سرعت رشد نسبی، سرعت جذب خالص، با 048/0 و 23 گرم درمتر مربع در 500 درجه روز رشد حاصل گردید.با افزایش سطوح تراکم وکود اوره ،وزن خشک کل ،وزن خشک برگ ،شاخص سطح برگ و سرعت رشد محصول افزایش یافت. حداکثر وزن خشک کل به میزان 3500 گرم درمتر مربع در 1150 درجه روز رشد مشاهده شد.
فهرست مطالب
عنوان و شماره صفحه
فهرست جدول ها……………………………………………………………………………………………………………..س
فهرست شکل ها………………………………………………………………………………………………………………..ش
فصل اول
- مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………..2
- اهداف پژوهش……………………………………………………………………………………………………..4.
فصل دوم
2-1- تاریخچه و مبداء سورگوم…………………………………………………………………………………………6
2-2- دلایل توسعه سورگوم در آینده…………………………………………………………………………………..7
2-3-گیاه شناسی سورگوم…………………………………………………………………………………………………7
2-4-مرفولوژی سورگوم………………………………………………………………………………….8.
2-4-1-ساقه……………………………………………………………………………………………………………………8
2-4-2-ریشه…………………………………………………………………………………………………………………..9
2-4-3-برگ………………………………………………………………………………………………………………….10
2-4-4- پنجه زنی…………………………………………………………………………………………………………..11
2-5-معرفی برخی از هیبرید های سورگوم………………………………………………………….12
2-5-1-سورگوم علوفه ای واریته اسپیدفید…………………………………………………………………………..12
2-5-2-سورگوم علوفه ای شیرین هیبرید شوگر گریز……………………………………………………………13
2-5-3-سورگوم علوفه ای هیبرید جامبو……………………………………………………………………………..13
2-6-اکولوژی سورگوم……………………………………………………………………………………………………13
2-7-واکنش به خاک………………………………………………………………………………………………………14
2-8- مراحل رشد و نمو کلی سورگوم………………………………………………………………………………..14
2-9-زراعت سورگوم……………………………………………………………………………………..15
2-9-1-آماده کردن زمین…………………………………………………………………………………………………15
2-9-2-زمان کاشت………………………………………………………………………………………………………..16
فهرست مطالب
عنوان و شماره صفحه
2-9-3-انتخاب بذر………………………………………………………………………………………………………….17
2-9-4-میزان بذر مصرفی………………………………………………………………………………………………….17
2-9-5-عملیات کاشت…………………………………………………………………………………………………….18
2-9-6-مواد غذایی مورد نیاز سورگوم………………………………………………………………………………..18
2-10-عملیات داشت……………………………………………………………………………………………………….19
2-11-آفات……………………………………………………………………………………………………………………20
2-12-برداشت………………………………………………………………………………………………21
2-12-1-زمان برداشت…………………………………………………………………………………………………….21
2-13-تناوب زراعی سورگوم…………………………………………………………………………………………….22
2-14-تأثیر نیتروژن بر روی صفات کمی و کیفی علوفه………………………………………………………….23
2-15-تأثیر تراکم کاشت بر روی صفات کمی و کیفی علوفه………………………………………………….32
فصل سوم
3-1-موقعیت جغرافیایی و ویژگی های آب و هوایی محل اجرای آزمایش…………………………………43
3-2-کیفیت خاک محل اجرای آزمایش………………………………………………………………………………44
3-3-طرح آزمایشی مورد استفاده…………………………………………………………………………………………44
3-4-عملیات آماده سازی زمین…………………………………………………………………………………………..45
3-5-کاشت…………………………………………………………………………………………………………………….45
3-6-داشت……………………………………………………………………………………………………45
3-6-1-آبیاری………………………………………………………………………………………………………………..45
3-6-2-تنک کردن………………………………………………………………………………………………………….46
3-6-3-وجین و مبارزه با بیماری ها و آفات………………………………………………………………………….46
3-7-نمونه برداری جهت اندازه گیری صفات مورد ارزیابی……………………………………………………..46
3-8-تجزیه واریانس داده ها……………………………………………………………………………………………….47
فهرست مطالب
عنوان و شماره صفحه
فصل چهارم
4-1-مراحل فنولوژیکی………………………………………………………………..49
4-1-1-تاریخ سبز شدن…………………………………………………………………………………………………….49
4-1-2-تاریخ سنبله رفتن…………………………………………………………………………………………………..49
4-2-مراحل مرفولوژیکی………………………………………………………………49
4-2-1-ارتفاع بوته…………………………………………………………………………………………………………..49
4-2-2-تعداد برگ………………………………………………………………………………………………………….52
4-2-3-تعداد پنجه…………………………………………………………………………………………………………..55
4-3-اجزاء عملکرد………………………………………………………………………58
4-3-1-وزن ساقه…………………………………………………………………………………………………………….58
4-3-2-وزن برگ……………………………………………………………………………………………………………60
4-3-3-وزن سنبله……………………………………………………………………………………………………………62
4-4-شاخص های رشد…………………………………………………………………64
4-4-1-شاخص سطح برگLAI))…………………………………………………………………………………….64
4-4-2-وزن خشک کل(TDW)……………………………………………………………………………………..67.
4-4-3- میزان جذب خالص(NAR)………………………………………………………………………………….69
4-4-4-میزان رشد محصول(CGR)…………………………………………………………………………………..71
4-4-5-میزان رشد نسبی(RGR)……………………………………………………………………………………….73
4-5-نتیحه گیری و پیشنهادات………………………………………………………..75
4-5-1-نتیجه گیری…………………………………………………………………………………………………………75
4-5-2-پیشنهادات…………………………………………………………………………………………………………..76
فهرست جدول ها
عنوان و شماره صفحه
جدول3-1-آمار آب و هوایی منطقه در طول فصل زراعی……………………………………………………….43
جدول3-2- نتایج آزمایش تجزیه خاک ………………………………………………………………………………44
جدول4-1-تجزیه واریانس صفات ارتفاع بوته.تعداد برگ.تعداد پنجه………………………………………..49
جدول 4 -2-تجزیه واریانس صفات وزن ساقه.وزن برگ.وزن سنبله……………………………………………..52
جدول 4-3-مقایسه میانگین صفات مرفولوژیک و اجزاء عملکرد در تراکم های مختلف…………………..54
جدول 4-4- مقایسه میانگین صفات مرفولوژیک و اجزاء عملکرد درسطوح مختلف کود اوره…………..55
جدول 4-5- تجزیه واریانس صفات بیشینه شاخص سطح برگ (LAImax)……………………………….67
فهرست شکل ها
عنوان و شماره صفحه
شکل4-1-اثر تراکم بوته بر ارتفاع هربوته……………………………………………………………………………..50
شکل4-2- اثر کود اوره بر ارتفاع هر بوته……………………………………………………………………………..51
شکل4-3- اثر متقابل تراکم بوته و کود اوره بر ارتفاع هر بوته …………………………………………………51
شکل4-4-اثر تراکم بوته بر تعداد برگ در هربوته………………………………………………………………….53
شکل4-5- اثر کود اوره بر تعداد برگ در هربوته…………………………………………………………………..53
شکل4-6- اثر متقابل تراکم بوته و کود اوره بر تعداد برگ در هربوته………………………………………..54
شکل4-7-اثر تراکم بوته بر تعداد پنحه درهر بوته…………………………………………………………………..56
شکل4-8- اثر کود اوره بر تعداد پنحه در هربوته……………………………………………………………………57
شکل4-9-اثر متقابل تراکم بوته و کود اوره بر تعداد پنحه در هربوته………………………………………….57
شکل4-10-اثر تراکم بوته بر وزن ساقه درهر بوته………………………………………………………………….58
شکل4-11-اثر کود اوره بر وزن ساقه درهربوته…………………………………………………………………….59
شکل4-12- اثر متقابل تراکم بوته و کود اوره بر وزن ساقه در هربوته………………………………………..59
شکل4-13-اثر تراکم بوته بر وزن برگ در بوته……………………………………………………………………60
شکل4-14-اثر کود اوره بر وزن برگ درهربوته……………………………………………………………………61
شکل4-15- اثر متقابل تراکم بوته و کود اوره بر وزن برگ در هربوته……………………………………….61
شکل4-16اثر تراکم بوته بر وزن سنبله در هربوته……………………………………………………………………63
شکل4-17-اثر کود اوره بر وزن سنبله درهر بوته…………………………………………………………………..63
شکل4-18- اثر متقابل تراکم بوته و کود اوره بر وزن سنبله در هربوته………………………………………64
شکل4-19-روند تغییرات LAI سورگوم علوفه ای در تراکم های مختلف در طول فصل رشد بر اساس
درجه-روز رشد……………………………………………………………………………………………………………….65
شکل4-20-روند تغییرات LAI سورگوم علوفه ای در سطوح مختلفکود اوره درطول فصل رشد بر
اساس درجه-روز رشد……………………………………………………………………………………………………..66
شکل4-21-روند تغییراتTDW سورگوم علوفه ای در تراکم های مختلف در طول فصل رشد بر اساس
درجه روز رشد…………………………………………………………………………………………………………………68
فهرست شکل ها
عنوان و شماره صفحه
شکل4-22-روند تغییراتTDW سورگوم علوفه ای در سطوح مختلف کود اوره در طول فصل رشد بر
اساس درجه روز رشد………………………………………………………………………………………………………..69
شکل4-23-روند تغییراتNAR سورگوم علوفه ای درتراکم های مختلف در طول فصل رشد بر اسا
درجه روز رشد………………………………………………………………………………………………………………..70
. شکل4-24-روند تغییراتNAR سورگوم علوفه ای درسطوح مختلف کود اوره در طول فصل رشد بر اساس درجه روز رشد…………………………………………………………………………………………………….71
شکل4-25-روند تغییرات CGRسورگوم علوفه ای در تراکم های مختلف در طول فصل رشد بر اساس
درجه روز رشد…………………………………………………………………………………………………………………72
شکل4-26روند تغییرات CGRسورگوم علوفه ای در سطوح مختلف کود اوره در طول فصل رشد بر
اساس درجه روز رشد………………………………………………………………………………………………………..73
شکل4-27-روند تغییرات RGRسورگوم علوفه ای در تراکم های مختلف در طول فصل رشد بر اساس
درجه روز رشد……………………………………………………………………………………………………………….74
شکل4-28-روند تغییرات RGRسورگوم علوفه ای در سطوح مختلف کود اوره در طول فصل رشد بر
اساس درجه روز رشد……………………………………………………………………………………………………….74
-1-مقدمه
یکی از عمدهترین مشکلات تولید پروتئین و محصولات دامی در کشور، کمبود علوفه و خوراک کافی جهت تغذیهی دامها میباشد. سورگوم علوفهای (sorghum bicolor (L) monch) یکی از مهمترین گیاهان علوفهای مناطق خشک و نیمهخشک دنیا است که به علت سازگاری با شرایط گرم و خشک و بالا بودن کارایی مصرف آب میتواند در مناطقی که با کمبود آب مواجه هستند تولید خوبی داشته باشد. امروزه علاوه بر ارقام بومی متداول، کشت ارقام هیبرید پر محصول سورگوم نیز در ایران رو به افزایش است(20و12).سورگوم علوفهای عمدتا در مناطق جنوب ایران کشت میشود و معمولا تراکم کاشت پایین و فاصلهی ردیفی کم باعث افزایش تولید مادهی خشک علوفهای میگردد، اما با افزایش تراکم کیفیت علوفه کاهش مییابد. این گیاه در شرایط دیم نیز بخوبی شرایط آبیاری رشد موفقیتآمیزی دارد. علوفهی آن تقریبا برای تغذیه بیشتر دامها مورد استفاده قرار میگیرد و همچنین میتواند بعنوان علوفه خشک و سیلویی مورد استفاده قرار گیرد. به هر حال کیفیت سورگوم علوفهای، به علت کم بودن محتوای پروتیین و وجود اسید پروسیک پایین است. بنابراین بهبود کیفیت و کمیت سورگوم علوفه ای الزامیست (12)
سورگوم علوفهای پنجمین غله بعد از گندم، برنج، ذرت و جو می باشد (fao 2004) و برای سیستم های کشت پایدار بسیار مناسب است زیرا توانایی زنده ماندن در شرایط محدودیت آب را دارد (53و34). اهمیت آن به عنوان یک گیاه علوفهای، رشد آن در نقاط مختلف دنیا و همچنین سودمندی بالا از یک طرف و توانایی سازگاری با آب و هوای مختلف و شرایط کمبود آب از طرف دیگر میباشد. سورگوم میتواند در هر دو شرایط آب و هوایی گرم در سودان، یا آب و هوای نسبتا سرد در جنوب کانادا سازش یابد. تحت شرایط محدودیت ممکن است بطور معنی داری سود بیشتری نسبت به ذرت تولید کند (76).
در گیاهان علوفهای از گونههای مختلف از جمله سورگوم، در شرایط افزایش غلظت CO2 و تیمارهای مختلف نیتروژن، افزایش CO2 تنها درر صورتی میتواند منجر به افزایش عملکرد و رشد مجدد بهتر گردد که گیاه در محدودیت نیتروژن قرار نداشته باشد و بتواند به نسبت افزایش غلظت CO2، از خاک نیز نیتروژن بیشتری جذب نماید. گزارش شده است که افزایش نیتروژن اثر مثبتی بر روی ارتفاع گیاه و عملکرد شکر در سورگوم شیرین داشته است. هر چند علوفه سورگوم و دانهی آن نقش عمدهای در تغذیه دام و زندگی روزمره انسان دارد، اما با این وجود در اکثر کشورهای جهان پژوهش و پیشرفت در امر تولید و مدیریت این گیاهان، در مقایسه با تلاش و توجهی که به سایر محصولات معطوف میشود، اندک است. با توجه به کمبود مراتع غنی و فشار دام بر آنها، بررسی و مطالعه پیرامون کشت این محصولات اهمیت ویژهای مییابد (74).اظهار داشتند که توزیع مساوی کود نیتروژن در دو نوبت، موقع کاشت یا بعد از تنک و پس از برداشت چین اول، بهطور معنیداری عملکرد ماده خشک سورگوم علوفهای را افزایش داده واجزای عملکرد را نیز بهبود میبخشد.در عین حال، استفاده موثر از نیتروژن به عوامل مختلفی بستگی داشته ومیزان نیاز گیاهان با توجه به این عوامل متفاوت میباشد(27، 41 و 2).
عملیات زراعی نیز میتواند عملکرد سورگوم را تحت تاثیر قرار دهد و تراکم کاشت یکی از ابزار عمده مورد نیاز برای رشد گیاه و عملکرد است. تراکم کاشت بالا عملکرد دانهای و علوفهای سورگوم را تحت تاثیر قرار میدهد. افزایش تراکم گیاهی باعث افزایش ارتفاع و وزن خشک ساقه میشود و تعداد پنجه را نیز کاهش میدهد و از طرفی عملکرد مادهی خشک و محتوای پروتئین علوفهی سورگوم با دادن کود سرک افزایش مییابد. گزارشها حاکی از این است که برهمکنش مقادیر کود نیتروژن و آرایش کاشت (تراکم بوته) بر درصد پروتئین خام تاثیر معنی داری نداشت (4). نظر به اینکه کود شیمیایی نیتروژن و فاصله ی بوته ها روی ردیف کاشت ( تراکم در واحد سطح) نقش مهمی در تولیدات گیاهی، به خصوص در گیاهان علوفهای ایفا میکنند و میتوانند خصوصیات مورفولوژیکی سورگوم علوفهای را بهطور معنیداری تحت تاثیر قرار دهند، بررسی میزان کاربرد کود نیتروژن و فاصله ی بوته ها (تعداد بوته در واحد سطح) برای هر محصول گیاهی از اهمیت بسزایی برخوردار است.
1-2-اهداف این پژوهش:
1- دستیابی به بهترین مقدار محلول پاشی کود اوره با توجه به نتایج.
2-بررسی صفات فیزیولوژیک و تاثیر تراکم ها و سطوح مختلف کود اوره بر روی این صفات.
3-دستیابی به تراکم مطلوب با توجه به الگوی محلول پاشی و نتایج داده ها.
4-بررسی امکان تولید علوفه تابستانه از سورگوم علوفه ای در شهرستان کوهدشت.